de Wijsheid van Imperfectie*
(korte inleiding op het thema in de nieuwsbrief )
Het zat behoorlijk te wringen, in mij, en al geruime tijd. Ik had er een hekel aan… dat oordeel dat ik voelde in mezelf, en dat ik dan maar inslikte, voor me hield… Tevreden als ik was over mijn eigen keuzes, rond bijvoorbeeld geweldloosheid en vrede, of over wat wél en wat níet te consumeren, zo ontevreden kon ik zijn als ik om mij heen andere keuzes gemaakt zag worden… Ik raakte verstrikt in oordeel, wist daar geen weg mee: niet willen oordelen en tegelijkertijd de onvriendelijkheid van oordelen voelen, gevolgd door ontevredenheid over mijzelf. Dat was aan het wringen…
‘Hoe ga ik daarmee om?’ was mijn vraag aan een leraar. Zijn antwoord was kort, voor hem blijkbaar klip en klaar: ‘Kijk met de wijsheid van imperfectie’. Tevreden was ik niet, zo simpel kon het niet zijn… Later pas viel het muntje toen ik ‘de wijsheid van imperfectie’ ontdekte als het bevrijdend inzicht van de boeddha rustend onder de bodhi-boom: We verlangen naar perfectie, snijden ons een beeld van hoe ‘de wereld ‘er uit moet zien en zetten ons zelf gevangen in dat concept. En dan blijkt dat ieder een ander beeld heeft en dat we onze beweeglijkheid hebben weggegooid door ons vast te prikken aan een ideaalbeeld… Ondertussen nemen we de wereld om ons heen, inclusief onszelf, de maat op basis van een concept. En zo verliezen we de tevredenheid met wat we zelf en mensen om ons heen wél kunnen realiseren… gevangen in het verlangen naar perfectie…
de Gevangenis van het verlangen naar Perfectie zien,
dat is de wijsheid van imperfectie…
Het verlangen naar perfectie wordt gevoed doordat:
1. We snijden ons een beeld van hoe de wereld er uit zou moeten zien… een concept, een in beton gegoten vorm: ‘zo moet het zijn’. Met dat beeld regelen we de zo verlangde controle en zekerheid over het leven, met dat beeld definiëren we ons succes en geluk, zoeken we naar bevestiging en gelijk-hebben. De lat ligt hoog en we zijn superieur…
2. We leven in een maatschappij die ons aanzet tot presteren en nastreven van succes… Groei, Meer en Groter zijn de norm… Daarop worden we beoordeeld, beoordelen we onszelf…
‘Ja, zeker, met jou ook?’ is het gewenste antwoord op de veel gestelde vraag “Alles goed?”
3. We worden meegenomen in een automatisme van het brein: het klasseren in goed en slecht van de werkelijkheid zoals die zich voordoet. Ons oordeel, die mening over wat zich voordoet vormen we razendsnel op basis van emoties en eerder ervaringen en kent slechts twee vormen: positief of negatief.
Of je bent voor de wolf of tegen. We geraken in de ‘automatische piloot’, verdwalen in het overlevingsbrein, in de affect-heuristiek*.
De werkelijkheid onder ogen komen…
…de patronen gaan zien en oefenen die achter te laten, brengt inzicht in ‘de illusie van een perfecte onveranderlijke wereld’… zo wordt de werkelijkheid zichtbaar. We kijken voorbij ons eigen wereldbeeld, we kijken voorbij de patronen die de maatschappij oplegt, en voorbij de primaire reacties van het brein om zo ruimte te maken voor de Wijsheid van Imperfectie. Daar, voorbij het oordeel, is ruimte voor de beweeglijkheid van het leven, daar is ruimte voor verbinding.
Daar ook is ruimte voor nederigheid en geven we ons superieur zijn op. Zo, zonder de eigen moraal en inspiratie te verloochenen, blijft de moralist thuis. Het is een inzicht dat we zien in veel tradities… Ik herinner mij:
‘Wie zonder zonden is werpe de eerste steen’. Theoloog Rowan Willams stelt voor niet te spreken van zonde maar van disfunctionele gewoonten, over patronen: ‘Onze gewoonten en patronen zien geeft ruimte, dat beëindigt er door geleefd te worden… daardoor houden we contact met onszelf. Het zijn patronen die horen bij mens-zijn, de oefening is te voorkomen dat ze in een groef vastlopen en ons vernauwen, bepalen. Blijf wakker, blijf waakzaam.’**
Daardoor kunnen de werkelijkheid in al haar facetten ervaren, de werkelijkheid van het leven met geluk en verdriet, strijd en vrede, geboorte en sterven, vreugde en pijn, jeugd en ouderdom, leven en dood, gezondheid en ziekte, succes en falen… De werkelijkheid kent zwart en wit en wordt zichtbaar in tegenstellingen… Een werkelijkheid beweeglijk als het leven en niet te vangen in een vaststaand beeld…
waar het zacht en vriendelijk is en we elkaar niet vastspijkeren aan een kruis van overtuigingen… Voorbij het verlangen naar perfectie is de wereld een wonder, worden we wakker in een wereld van mededogen en vriendelijkheid.
Vriendelijkheid…
en vriendelijkheid voorbij het oordeel ligt overal, ligt op straat voor wie het zien wil, voor wie het ontvangen kan en wie het geven wil. Een anekdote:
Onderweg in de trein, mijn bestemming naderend, laat de conducteur zich horen: ‘Goedemorgen Dames en Heren, we naderen Rotterdam Centraal, dit is het eindpunt van deze trein. U wordt verzocht Vriendelijk Uit te Stappen.’ Direct voel ik een glimlach op mijn gezicht, en ik niet alleen… Vriendelijk Uitstappen, ik hoorde het goed, wat bemoedigend. Het neemt me mee: stel je voor dat iedereen ‘s morgens Vriendelijk het bed Uitstapt en vervolgens Vriendelijk de Wereld in… what a wonderful world… In gedachten dank ik de conducteur voor deze al dan niet bewuste aanpassing van zijn tekst ‘u wordt vriendelijk verzocht…’
Vriendelijk verder, met de Wijsheid van Imperfectie vriendelijk verder, ik kan er altijd opnieuw naar terug.
Vragen:
Schrijf antwoorden op de volgende vragen/ suggesties. Neem per antwoord een nieuwe kaart of blad.
-Sta stil bij iemand in je omgeving wiens levensstijl je lastig, ongemakkelijk vindt. Beschrijf die levensstijl.
-Waar raakt de levensstijl van die persoon je eigen keuzes?
-Wat doet dit in het contact met deze persoon?
-Wat is je wens in de relatie met deze persoon?
Als je wilt maak je deze wens algemener en schrijf je dit laatste op een kaart die je de komende tijd af en toe tegenkomt.
Bemoediging
Nu ik de bril van mijn perfect wereldbeeld afzet, ervaar ik ruimte voor verbinding en vriendelijkheid.
Oneliners/ overwegingen
— De Wijsheid van Imperfectie brengt vriendelijkheid en belangstelling.
— Voorbij het gevoel van superieur-zijn ligt ontspanning.
— Voorbij een concept van de wereld ligt ruimte voor verwondering en nieuwsgierigheid.
Oefening overig:
Beoefen gelijkmoedigheid, een van de Brahma Vihara’s, welkom voor begeleiding: janweeda@hetnet.nl
Als de samenvatting van deze lezing inspireert en elders bij kan dragen: fijn als je het deelt. Het helpt ons in ons werk als je dan de bron -onze site en blogs- vermeldt. *
Peter Henk Steenhuis TROUW 18 maart 2025.
‘Wij zijn meningenmachines en hebben behoefte die meningen te uiten. Dat komt door wat bekend staat als affectheuristiek. Affecten kennen slechts twee vormen: positief of negatief. Of je bent voor de wolf of tegen. Deze meningen op basis van automatisme vormen we razendsnel en kunnen in geval van nood nuttig zijn om snel een beslissing te nemen. Is de nood niet aan de man dan is er ruimte om in wijsheid te overwegen.’ (vrij naar…)
**Rowan Williams, theoloog Trouw 21/02/2025
*** Leestip: ‘de moed van imperfectie’ Brené Brown.
contact: janweeda@hetnet.nl
Hier vind je meer BLOGS.
Foto 1: justitia Pixabay
foto 2: Perfect? Imperfect? JW